2022-11-27
Malmö: jubileusz portu lotniczego
50 lat największego lotniska południa Szwecji ...
więcej >>>

2022-11-26
7. edycja Nordic Focus Festival
25-27 listopada 2022, Gdańsk ...
więcej >>>

2022-11-25
Bałtyk: sensacyjne odkrycie duńskiej ekspedycji
Statki sprzed 300 lat w niemal nienaruszony stanie ...
więcej >>>

2022-11-20
Malmö: najwięcej rowerzystów
Szwedzki lider alternatywnego transportu ...
więcej >>>

2022-11-18
Przesilenie. Malarstwo Północy
Wystawa w Muzeum Narodowym w Warszawie ...
więcej >>>

2022-11-17
Tragedia w Przewodowie: głośno w Skandynawii
Rośnie napięcie w regionie bałtyckim ...
więcej >>>

2022-11-15
Linia Helsingør-Helsingborg z nowym właścicielem
Molslinjen przejmuje armatora ForSea ...
więcej >>>

2022-11-11
Mårten gås - wigilia św. Marcina
Gęsi na skańskich stołach ...
więcej >>>

2022-11-10
Bornholm hitem w Novasol
W ofercie ponad 1000 domów i mieszkań wakacyjnych ...
więcej >>>

2022-11-08
Norwegia: ćwiczenia wojskowe z użyciem Rapid Dragon
Nowatorski system po raz pierwszy za kręgiem polarnym ...
więcej >>>

2022-11-02
Dania: przyspieszone wybory parlamentarne
Exit poll: lewica traci większość ...
więcej >>>

2022-10-28
Odnaleziono wrak bliźniaka okrętu „Vasa”
Sztokholm: sensacja archeologiczna ...
więcej >>>

2022-10-25
7. edycja Nordic Focus Festival
25-27 listopada 2022, Gdańsk ...
więcej >>>

2022-10-19
Bornholm: wiaty dla niepełnosprawnych
Rø Plantage przyjazne dla turystów na wózkach ...
więcej >>>

2022-10-18
Dania: Bornholm najlepszym kierunkiem
Danish Travel Awards 2022 ...
więcej >>>

2022-10-10
Bornholm bez elektryczności: tajemnicza awaria
Problemy z kablem energetycznym Szwecja-Bornholm ...
więcej >>>

2022-10-07
Duńczyk z Nagrodą Nobla
Morten Meldal: nagroda w dziedzinie chemii ...
więcej >>>

2022-10-03
Nobel z dziedziny medycyny dla Szweda
Svante Paabo laureatem prestiżowej nagrody ...
więcej >>>

archiwum wiadomości  

2022-04-10

Gækkebrev, czyli list-psikus

Wielkanocna tradycja Danii

Kraje anglosaskie mają swoje listy i prezenty walentynkowe. Tradycja ta dotarła także do Skandynawii. Niemniej jednak, Dania może poszczycić się unikatowym własnym obyczajem – listem o specjalnej formie i treści, wysyłanym do wybranej osoby wczesną wiosną, zwykle na Wielkanoc. Zwie się on po duńsku gækkebrev, co oznacza w wolnym tłumaczeniu ”list-żart”, ”list-psota”, ”list-psikus”.

List taki powinien spełniać kilka warunków. Po pierwsze, powinien być ozdobnie wycięty i napisany wierszem – najlepiej własnego autorstwa, by nadać mu bardziej osobisty charakter. Po drugie, imię nadawcy powinny zastąpić kropki: liczba kropek musi odpowiadać liczbie liter w imieniu. Po trzecie, do listu wypada dołączyć... przebiśnieg, zwany po duńsku vintergæk (w wolnym tłumaczeniu: zimowy psikus).

Zadanie adresata to odgadnięcie imienia nadawcy i pokwitowanie odbioru listu w ciągu trzech dni. Gdy imię nadawcy odgadnięto prawidłowo, mógł on wybrać zapłatę w formie pocałunku lub jajka. Początkowo prawdziwego, wiele lat później – jajka z czekolady. Łatwo się chyba domyśleć, co najczęściej wybierali figlarni kawalerowie…

Początkowo gækkebrev były rodzajem wyznania jeśli nie miłości, to co najmniej sympatii. W żartobliwej formie, by ewentualne odrzucenie było mniej bolesne. Zacna ta tradycja sięga XVIII w. Pierwszy znany "list-żart" pochodzi z roku 1770. Rozkwit ich popularności to koniec XIX w. Niemalże w całej Danii, choć wyjątkiem była południowa Jutlandia, należąca do roku 1920 do Niemiec.

Wiek XX to okres bardziej bezpośrednich kontaktów między płciami. Status kobiety zaczął się zmieniać. Kobiety otrzymały prawo wyborcze, zaczęły pojawiać się na rynku pracy. Listy – zgadywanki nie były potrzebne, gdy swoją sympatię można było okazać w inny sposób. Tak więc początkowo ”romantyczny” cel gækkebrev stopniowo przekształcił się w niewinne zabawy między przyjaciółmi, a potem także w swoistą szkolną korespondencję między uczniami a nauczycielami.

Obecnie tradycja ta króluje wśród przedszkolaków i uczniów najmłodszych klas szkolnych. Głównie za sprawą babć i dziadków, którzy chcą podtrzymać ten zanikający zwyczaj, a zarazem mieć pretekst do rozpieszczania wnuków nagrodą – najczęściej czekoladowym jajkiem. Nie ma chyba Duńczyka, który nie zetknąłby się tą tradycją.

Mimo to tradycja gækkebrev jest zagrożona i jej przyszłość wydaje się niepewna. Duńskie nastolatki preferują bowiem zamerykanizowane i bardziej komercyjne Walentynki. A szkoda, bo duńskim historykom, socjoantropologom i socjologom kultury podobny obyczaj w innych krajach nie jest znany.

Na zdjęciu: całkiem współczesna listowa zgadywanka-wycinanka, wysłana do babci przez kilkuletniego wnuka. Napis na wycinance – Mit navn står med prikker, pas på det ikke stikker – w oryginale rymowany – głosi: ”Moje imię napisane jest kropkami, uważaj, by nie ugryzło” oraz zawiera pięć kropek.


Informacja: Maria Tuniszewska–Ringby, Rønne (Bornholm),
e-mail: mtr (at) bornholmsmuseum.dk, tel. +45 56 95 07 35, www.bornholmsmuseum.dk


wcześniejszy news archiwum wiadomości

  © 2002-2019 by PCIT TRAMP, Szczecin      Opieka techniczna: IKSik.net
Ta strona używa ciasteczek (ang. cookies) w celu umożliwienia składania zamówień oraz do badania oglądalności strony.
Aby dowiedzieć się czym są ciasteczka odwiedź stronę wszystkoociasteczkach.pl
Jeśli nie wyrażasz zgody na wykorzystywanie ciasteczek na tej stronie, zablokuj je w opcjach Twojej przeglądarki internetowej.